ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಗೆ ಎಲ್ಲಿದೆ ಸ್ಥಾನ…!

ನ್ಯೂಡೆಲ್ಲಿ : ಭಾರತದ ಹಳೆಯ ಮನುವಾದಿ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ “ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂಬ ತಂದೆಯ ಒಂದು ಮಾತು, ಹೆಣ್ಣೊಬ್ಬಳು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲೂ ತನಗೆ ಸ್ಥಾನವಿದೆಯೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತಂದೆ ಮನೆ, ಗಂಡನ ಮನೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಗನ ಮನೆಗಳೆಂಬ ಮೂರು ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮಿತಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯ ಬದುಕನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಪುರುಷಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಗೆರೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಹೊರಬರುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮನೆ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಕುಟುಂಬ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಅಸ್ತಿತ್ವ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಈ ಕುರಿತು ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕೆಲವು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದಿದೆ. ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ರಚನೆ, ವಸತಿಯ ಸ್ವರೂಪ, ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಯಜಮಾನನಂತಹ ವಿವರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯಜಮಾನನಿರಲೇಬೇಕು ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಏಳುತ್ತಿವೆ. ಪುರುಷಪ್ರಧಾನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಪುರುಷನೇ ಕುಟುಂಬದ ಯಜಮಾನನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯು ಇನ್ನೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ, ಕುಟುಂಬವು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರಬಾರದು, ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರೂ ಸಮಾನ ಮನ್ನಣೆ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತಿರಬೇಕು ಎಂದು ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರರು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ, ಕುಟುಂಬದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನೀಡುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವು ಇನ್ನೂ ಹಿಂದುಳಿದಿದೆ ಎಂಬ ಕಳವಳವನ್ನು ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಭಾರತೀಯ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಿಂದ ಪತಿಯ ಮನೆಗೆ ಮತ್ತು ತದನಂತರ ಮಗನ ಮನೆಗೆ ಸಾಗುವ ಒಂದು ಪಯಣದಂತೆ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಒಡೆತನ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ ಎಂಬುದೇ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ಜಾಗ, ಆಸ್ತಿ ಅಥವಾ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅಂತಹ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ‘ಆಕೆಯ’ ಮನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದು ಹೊರಬಂದ ಮಹಿಳೆಯರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ದಿನೇದಿನೇ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪತಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ತವರುಮನೆಗೆ ಮರಳಿದಾಗಲೂ, ಅವರನ್ನು ಮನೆಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಕುಟುಂಬಗಳು ಹಿಂಜರಿಯುವಂತಹ ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳಿಗೆ ಅವಳ ಗಂಡನ ಮನೆಯವರು, “ಇದು ನಿನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ತವರು ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದರೆ, “ನಿನಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಮತ್ತೊಂದು ಕುಟುಂಬವಿದೆ” ಎಂಬ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಈ ಎರಡು ಕುಟುಂಬಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡ ಆಕೆಗೆ, ತನದೆನ್ನಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ನೆಲೆ ಇಲ್ಲದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ಮನುವಾದಿ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ತಪ್ಪೇ?
ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಆಸ್ತಿ ಅಥವಾ ಸ್ವತಃ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕು ಬಯಸುವುದನ್ನು ಬಂಡಾಯದ ನಡೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಯಿಯಾದವಳು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಬೇಕು, ಪತ್ನಿಯಾದವಳು ಪತಿಯ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಮಗಳಾದವಳು ಪೋಷಕರ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದರೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಸ್ವಾರ್ಥಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ನಿಂತರೆ ಆಕೆಯನ್ನು ‘ಸಂಸಾರ ಒಡೆಯುವವಳು’ ಎಂದು ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ; ತನ್ನ ಜೀವನದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತಾನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಿದವಳು ಎಂದು ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಮನುವಾದಿ ಹಳೆಯ ಮನಸ್ಥಿತಿಗಳು ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಕುಟುಂಬದ ಸಮಾನ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯ ನಿಜವಾದ ಸ್ಥಾನಮಾನವೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಶ್ರಮ ಮಹಿಳೆಯರದ್ದು, ಹಕ್ಕುಗಳು ಮಾತ್ರ ಪುರುಷರದ್ದು : ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಶ್ರಮ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಕಳೆ ತೆಗೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಬೆಳೆ ಕಟಾವಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪಶುಪಾಲನೆಯವರೆಗೆ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮ ವಹಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಒಡೆತನದ ಹಕ್ಕು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕನಿಷ್ಠ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಆಸ್ತಿಯು ಪುರುಷನ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು. ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮಹಿಳೆಯ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರ ಪುರುಷನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಮನುವಾದಿ ಪುರುಷಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಭೂತ ವೈರುಧ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳೇ? ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಫಲಾನುಭವಿಯನ್ನಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಆಕೆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೂ ಆಕೆಗೆ ಇರಬೇಕು.ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಾಗಲೂ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮದೇ ಕುಟುಂಬದೊಳಗೆ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಜವಾದ ಸಬಲೀಕರಣದ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜನಗಣತಿಯು ಕೇವಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಎಣಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಹೇಗೆ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಯಾವುವು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಮಹಿಳೆಯರು, ಒಂಟಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಹೆತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಮರಳಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಂತಹ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಅಂಶಗಳತ್ತ ಸರ್ಕಾರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಮುಖಂಡರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳಿವೆ ಎಂದು ಸಂವಿಧಾನವು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯು ತನ್ನದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ “ನೀವು ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲ” ಎಂಬ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇರುವಾಗ, ಈ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಜಾರಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವಿವಾಹ, ವಿಚ್ಛೇದನ, ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿರುವ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಮನುವಾದಿ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಂವಿಧಾನದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮನುಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ತರಲು ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಿರುವ, ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಹೇಳುವ ಕೇಂದ್ರದ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಿದೆ.